Prokuratura Generalna (MPF) wniosła pozew prawny przeciwko firmie BR Arbo Zarządzanie Lasami i międzynarodowemu organizmowi certyfikacyjnemu Verra w celu ochrony praw terytorialnych i konsultacji plemion rdzennych i społeczności tradycyjnych dotkniętych Projektem Mejuruá, realizowanym w gminie Carauari w stanie Amazonas. Środki prawne domagają się natychmiastowego zawieszenia projektu ze względu na naruszenia terytorialne, nękanie społeczności i brak wcześniejszej, wolnej, informowanej i uczciwej konsultacji z dotkniętymi populacjami.
Projekt Mejuruá to prywatna inicjatywa zarządzania lasami i kredytów węglowych (REDD+), obejmująca obszar o powierzchni około 678 tys. hektarów, co odpowiada około 700 tysiącom boisk piłkarskich, rozciągający się na dorzeczach rzek Juruá, Riozinho i Ipixuna.
Chociaż firma twierdzi, że jest prywatnym właścicielem całego obszaru, ekspertyzy przygotowane przez dział geoprocesowania MPF wskazują, że ponad 50% całego obszaru zadeklarowanego przez projekt znajduje się bezpośrednio na terytoriach tradycyjnych i rdzennych społeczności, które zajmują te tereny od dawna.
Dokument wskazuje, że 179 149 hektarów, co stanowi 26,38% obszaru, pokrywa się z tradycyjnym terytorium społeczności Riozinho, reprezentowanych przez Stowarzyszenie Mieszkańców Agroekstraktywnych Dolnego Riozinho (Asmobri). Inne 38 856 hektarów, czyli 5,72%, odpowiadają tradycyjnym obszarom społeczności z rzeki Juruá (Amab). Pozostała wskazana powierzchnia nakłada się na terytorium rdzennej społeczności Katukina (wstępnie skontaktowanej) w regionie rzeki Ipixuna.
W petycji MPF podkreśla, że brazylijskie prawo i międzynarodowe traktaty gwarantują społecznościom tradycyjnym priorytetowe prawo do posiadania ich ziem przodków, niezależnie od istnienia formalnej rejestracji w rejestrze.
Naruszenie konsultacji wstępnych i praktyki zastraszania
Pozew twierdzi, że projekt postępował bez wcześniejszej, wolnej i informowanej konsultacji, wymaganej na mocy Konwencji nr 169 Międzynarodowej Organizacji Pracy (MOP), z plemionami dotkniętymi przedsięwzięciem.
Firma BR Arbo formalnie odmówiła MPF prawa do konsultacji z społecznościami nadbrzeżnymi i nie powiadomiła nawet Narodowej Fundacji dla Ludów Indyjskich (Funai) o nakładaniu się projektu na tereny plemienia Katukina.
Prokuratorzy generalni wskazują również doniesienia o powtarzających się praktykach wywierania presji na mieszkańców przez BR Arbo, rozpowszechniania fałszywych informacji na temat praw terytorialnych oraz oferowania korzyści materialnych, takich jak zbiorniki wodne, zestawy słoneczne i anteny internetu satelitarnego, w celu uzyskania poparcia dla projektu. Według pozwu, te praktyki przyczyniły się do eskalacji wewnętrznych konfliktów w społecznościach i osłabiły walkę o prawo do tradycyjnych, wspólnych terytoriów.
Równolegle rozpowszechniano fałszywe wiadomości, twierdząc, że regularizacja zbiorowego użytkowania gruntów doprowadzi do utraty przez rodziny ich pól i indywidualnych obszarów, a także do nagłych zagrożeń konfiskaty i postępowania sądowego przeciwko członkom społeczności, którzy odmówili podpisania umów i poparcia projektu Mejuruá.
Międzynarodowy organ certyfikujący Verra znajduje się również na liście pozwanych, ponieważ kontynuował proces audytu i walidacji projektu Mejuruá, pomimo wyraźnego powiadomienia przez stowarzyszenia wspólnotowe i MPF o poważnych nieprawidłowościach, konfliktach terytorialnych i niedopuszczalnych konsultacjach.
Naruszenie przepisów dotyczących kredytów węglowych
W pozwie MPF udowadnia, że działania firmy BR Arbo naruszają parametry ustanowione w ustawie nr 15.042/2024, która wprowadziła brazylijski system handlu emisjami gazów cieplarnianych (SBCE), oraz w rezolucji nr 19/2025 Komisji Narodowej REDD+ (Conaredd+).
Krajowe przepisy stanowią, że prywatne projekty węglowe w obszarach nakładających się na terytoria wspólnotowe powinny przekazywać co najmniej 70% korzyści finansowych bezpośrednio dotkniętym społecznościom, zapewniając nadzór MPF, Funai oraz finansowanie niezależnej pomocy prawnej i technicznej dla społeczności, wymogi te w całości nie zostały spełnione przez projekt.
Decyzje administracyjne w ramach CNMP
W pozwie MPF wyjaśnia nieprawidłowe punkty decyzji Rady Narodowej Ministerstwa Publicznego (CNMP).) Które zawiesiło i później unieważniło pod koniec 2025 roku zalecenie pozasądowe organu ministerialnego w Amazonii w tej samej sprawie. Wśród błędów decyzji wskazuje Prokuratura Federalna:
Tekst: - W artykule dziennikarskim poniżej zachowano nazwy własne, skrót i liczby w języku portugalskim brazylijskim, przetłumaczone na język polski. Odpowiedź zawiera wyłącznie tłumaczenie bez cytatów ani komentarzy.Niezależność funkcjonalna: CNMP przekroczył zakres kontroli administracyjnej i niekonstytucyjnie ingerował w działalność główną MPF (art. 127, § 1, Konstytucja Federalna).
Błąd faktual: CNMP traktował dotknięty obszar jako "niewielką część", ignorując dane i opinie urzędowe, które potwierdzają nakładanie się projektu prywatnego firmy na terytoria rdzenne i tradycyjne w ponad 50%.
- brak brak wiedzy i możliwości przedstawienia stanowiska: CNMP podjął decyzję bez wysłuchania dotkniętych społeczności (pleb Katukina, tradycyjnych mieszkańców ASMOBRI i AMAB) i bez uwzględnienia opinii technicznych FUNAI; zignorował również noty potępienia i obrony terytorium złożone przez różne organizacje stanowe reprezentujące ludy w Amazonii (CONAQ, CNS, APIAM i samą ASMOBR).
- brak ochrona społecznościowej: tymczasowe zawieszenie działalności CNMP i podjęta decyzja stworzyły próżnię instytucjonalną, która sprzyjała nasileniu się nękania i wywierania presji przez firmę na tradycyjnych mieszkańców i rdzennych mieszkańców;
- uznanie legalności działań Prokuratury Rejonowej: samą dyscyplinarna skarga przeciwko Prokuratorowi została archiwizowana przez Zarząd Spraw Dyscyplinarnych Prokuratury Rejonowej (w lutym 2026 r.), potwierdzając legalność jego działań.
Co to Prokuratura Federal prosi sąd?
W charakterze pilności, Prokuratura Federal (MPF) domaga zawieszenia w całości Projektu Mejuruá oraz wszystkich aktów związanych z jego wdrożeniem. W przypadku braku rozkazu sądu o całkowitej paralizacji, MPF prosi co najmniej o zawieszenie wszystkich etapów w obszarach nakładających się na terytoria ludu Katukina oraz tradycyjne terytoria społeczności Riozinho i Juruá.
MPF domaga się również zachowania mienia i korzyści materialnych już przekazanych mieszkańcom, aby uniknąć odwetów lub nowych konfliktów.
Ponadto, organ żąda unieważnienia i ostatecznego anulowania wszystkich rejestrów, audytów i certyfikatów projektu dotyczących ziem wspólnotowych i rdzennych.
Na koniec, pozew domaga się solidarnej odpowiedzialności BR Arbo i międzynarodowej organizacji certyfikującej Verra za zapłatę 6 milionów reais za szkody moralne zbiorowe, z zasobami przeznaczonymi na bezpośrednie korzyść dotkniętych społeczności.
Pozew cywilny publiczny nr 1057877-05.2026.4.01.3200
Pełna treść Pozewu Cywilnego Publicznego